TỬ VI BÁCH VIỆT
Thư viện

Ngũ hành của 12 cung địa chi

Nền tảng âm dương, ngũ hành, can chi, cục, lịch · 7 phút đọc · Cập nhật

Ngũ hành của 12 cung địa chi

Phàm lập một lá số, trước hết chia tờ giấy làm mười hai ô. Ô thứ nhất là cung Tý, đếm theo chiều thuận lần lượt Sửu, Dần, Mão cho đến Hợi; khoảng trống ở giữa là Thiên bàn, chỗ ghi năm tháng ngày giờ sinh. Vị trí và tên của mười hai cung ấy không bao giờ thay đổi. Người này Mệnh ở Dần, người kia Mệnh ở Thân, sao đóng mỗi người mỗi khác, song cung Dần của ai cũng là cung Dần, cung Thân của ai cũng là cung Thân.

Tên đã cố định thì hành cũng cố định. Lời luận số thường nói "Mệnh đóng đất Thủy", "sao về cung Hỏa", "Mệnh lập ở cung Thổ lớn": ấy là nói hành của cung. Hành của cung như đất dưới chân. Mệnh nào đến lập, sao nào đến đóng, hạn nào đi qua, đều phải hỏi đất ấy sinh mình hay khắc mình, đồng khí hay trái khí với mình.

Hành của mười hai cung

Tý Hợi thuộc Thủy, Dần Mão thuộc Mộc, Tỵ Ngọ thuộc Hỏa, Thân Dậu thuộc Kim, còn Thìn Tuất Sửu Mùi thuộc Thổ. Mỗi cung lại mang âm hay dương, và mỗi hành có một sắc riêng:

CungHànhÂm dươngSắc
TýThủyDươngĐen
SửuThổÂmVàng
DầnMộcDươngXanh
MãoMộcÂmXanh
ThìnThổDươngVàng
TỵHỏaÂmĐỏ
NgọHỏaDươngĐỏ
MùiThổÂmVàng
ThânKimDươngTrắng
DậuKimÂmTrắng
TuấtThổDươngVàng
HợiThủyÂmĐen

Người luận kỹ chẳng dừng ở chữ hành, mà nói rõ đến âm dương của hành. Tuất là cung dương Thổ, Mùi là cung âm Thổ; Ngọ là dương Hỏa, ứng quẻ Ly, đỉnh cực của trời đất; Tỵ là âm Hỏa. Cùng mang chữ Thổ, Thìn là đất dương, đất Thiên Cương, còn Mùi là đất âm mà rộng lớn. Đặt cùng một bản Mệnh vào hai chỗ ấy, lời đoán đã khác nhau.

Hành theo bốn mùa

Hành của cung chẳng phải chia tùy ý, mà theo bốn mùa trong năm. Dần Mão là tháng Giêng, tháng Hai, mùa xuân cây cỏ đâm chồi, nên thuộc Mộc. Tỵ Ngọ là tháng Tư, tháng Năm, chính hạ, nên thuộc Hỏa. Thân Dậu là tháng Bảy, tháng Tám, mùa thu, thuộc Kim. Hợi Tý là tháng Mười, tháng Mười Một, mùa đông, thuộc Thủy.

Còn Thìn, Mùi, Tuất, Sửu là tháng Ba, tháng Sáu, tháng Chín, tháng Chạp, tức tháng cuối của mỗi mùa. Có phép chia rằng tháng Giêng, tháng Hai cùng mười hai ngày đầu tháng Ba thuộc mùa xuân, hành Mộc; từ ngày mười ba tháng Ba đến hết tháng gọi là Tứ quý, thuộc Thổ. Ba mùa kia cũng thế: khúc cuối tháng Sáu, tháng Chín, tháng Chạp đều về Thổ. Thổ chẳng giữ riêng một mùa nào, mà đứng ở khúc cuối của cả bốn mùa.

Mười hai cung chia cho năm hành, mỗi hành hai cung thì còn dư hai, nên phần dư ấy về Thổ. Bởi vậy Kim, Mộc, Thủy, Hỏa mỗi hành chỉ có hai cung, riêng Thổ có bốn.

Tứ Thổ trung vương

Bốn cung Thìn Tuất Sửu Mùi được gọi là tứ Thổ trung vương: bốn trụ, bốn phương của trời đất. Thổ như người mẹ bao bọc hết thảy. Thủy lớn mấy cũng nằm trên mặt đất; Kim quý mấy cũng nằm trong lòng đất; cây to mấy cũng nhờ đất nuôi; Hỏa to mấy, không có đất bao quanh rồi cũng tắt. Thổ dưỡng Hỏa thì lửa ấm được lâu, Thổ giữ Kim thì vàng càng quý.

Có bản đồ mười hai cung ghi tám cung kia mỗi cung một quẻ, còn bốn cung Thìn Tuất Sửu Mùi đều ghi là Trung, sắc vàng. Thổ vốn là chỗ giữa, vậy mà trên địa bàn lại đứng ở bốn góc: giữa bốn phương mà bao lấy bốn phương. Thổ lại là vuông, là dày, là đậm; sắc đại diện là vàng, ánh kim. Bốn cung ấy vì thế có sức riêng, phép riêng, chẳng giống tám cung còn lại.

Phương của hành

Bốn cung Tý, Ngọ, Mão, Dậu là bốn phương chính, gọi là tứ chính: Tý ở chính Bắc, thuộc Thủy; Ngọ ở chính Nam, thuộc Hỏa; Mão ở chính Đông, thuộc Mộc; Dậu ở chính Tây, thuộc Kim. Hành của phương mang theo nghĩa của phương. Phương Tây thuộc Kim, mà Kim quản tử, như cõi "Tây phương cực lạc" vẫn được nhắc; vì vậy Thất Sát hành Kim được coi là sao quản việc sinh tử.

Lá số lại có một đường ngăn đôi: trục Thìn – Tuất chia địa bàn làm hai nửa, phía trên là phương Nam, là Hỏa, phía dưới là phương Bắc, là Thủy. Mười hai cung nhìn chung là một vòng, mà nhìn theo trục ấy thì là hai miền nóng lạnh đối nhau.

Hành của tam hợp

Ngoài hành riêng của từng cung, ba cung hợp thành một tam hợp còn có hành chung. Phép lấy hành ấy là lấy hành của cung tứ chính trong nhóm: Thân Tý Thìn hợp thành Thủy, vì Tý thuộc Thủy; Dần Ngọ Tuất thành Hỏa, vì Ngọ thuộc Hỏa; Hợi Mão Mùi thành Mộc; Tỵ Dậu Sửu thành Kim. Năm hành mà chỉ có bốn tam hợp: Thổ chẳng làm chủ nhóm nào, song nhóm nào cũng có một cung Thổ ở trong.

Bởi vậy một cung mang hai lớp hành. Mão tự thân thuộc Mộc, lại ở trong tam hợp Mộc, hai lớp cùng một chiều. Thìn tự thân thuộc Thổ mà đứng trong tam hợp Thủy, hai lớp trái nhau. Khi luận Tử Vi ở Mão, có lời giải rằng Mão thuộc Mộc, thuộc tam hợp Hợi Mão Mùi, nên Tử Vi hành Thổ đến đây chỉ được bình hòa: ấy là dùng cả hai lớp hành mà luận.

Trên lá số, Mệnh, Tài Bạch, Quan Lộc luôn cùng một tam hợp, nên luôn cùng một hành; Phúc Đức, Phu Thê, Thiên Di cũng cùng một tam hợp, mà tam hợp này luôn đối nghịch ngũ hành với tam hợp của Mệnh. Mệnh ở Dần thì Mệnh – Tài – Quan là Dần Ngọ Tuất, hành Hỏa, còn Phu Thê rơi vào Thân Tý Thìn, hành Thủy. Mệnh ở Dậu thì Mệnh – Tài – Quan là Tỵ Dậu Sửu, hành Kim, còn Phúc – Phối – Di là Hợi Mão Mùi, hành Mộc. Lẽ ấy được giải rằng vợ chồng là hai mặt đối lập, mọi điều ngoại cảnh đều khắc ngược với bản thân. Lại có lời phân: Mệnh – Tài – Quan là phần mình đổi được, làm nhiều thì càng thạo, càng giỏi; còn Phúc – Phối – Di là phần mình chẳng đổi được.

Mệnh đóng đất nào

Đặt hành của cung cạnh bản Mệnh, tức hành nạp âm của năm sinh, thì biết người ấy có được địa lợi chăng. Mệnh Hỏa nên đóng cung Hỏa, cung Mộc hoặc cung Thổ; Mệnh Hỏa đóng cung Thủy thì chẳng phải thượng cách. Người tuổi Mậu Ngọ, Thiên Thượng Hỏa, Mệnh lập tại Tý là đất Thủy, Thủy Hỏa tương khắc nên ít nhiều bất lợi. Còn Mệnh Hỏa đóng cung Thổ thì Thổ giữ ấm cho Hỏa, ấy là vững vượng.

Âm dương của hành cung cũng làm lời đoán đổi sắc. Mệnh Thủy lập tại Mùi, cung âm Thổ, cung Thổ lớn: người ấy tính ngược với mọi người quanh mình, vừa ngang vừa ngược, phải như cá ngược dòng, diều ngược gió mới thành công.

Có khi địa lợi bù được chỗ khác còn thiếu. Người tuổi Ất Mùi, Sa Trung Kim, là Âm Nam mà Mệnh lập tại Thìn là cung dương, ấy là âm dương nghịch lý; song Thìn là dương Thổ, đất Thiên Cương, Thổ sinh Kim, nên được địa lợi, sinh ra trong nhà đầy đủ. Ngược lại, có lời cho rằng Mệnh Mộc lập ở cung Kim, tuy cung khắc Mệnh, chưa phải đại cát, mà vẫn còn chấp nhận được.

Lại có lời phân hai cung đứng đối nhau ở chính Đông, chính Tây: Mão thuộc Mộc, Dậu thuộc Kim, nên cung Mão tốt hơn cung Dậu một chút, vì được thế tương sinh, Mộc sinh ra Hỏa.

Đất và người

Hành của cung là phần cố định nhất của lá số, cố định hơn cả sao, cả hạn. Sao đến rồi đi theo từng lá số, hạn đến rồi đi theo từng năm, còn đất Tý mãi là Thủy, đất Ngọ mãi là Hỏa, đất Thìn Tuất Sửu Mùi mãi là bốn trụ Thổ. Song đất chẳng tự nói lời cát hung; đất chỉ cho biết người đứng trên nó được nâng đỡ hay bị ngăn trở, đồng khí hay trái khí.

Mọi phép xét sinh khắc về sau, sao với cung, Mệnh với cung, hạn với Mệnh, đều phải đứng trên tầng đất ấy. Vậy nên phú dặn người xem số: "Lại tinh cho thấu các cung Ngũ Hành."

Bài liên quan