TỬ VI BÁCH VIỆT
Thư viện

Ngũ hành và luật sinh – khắc – chế – hóa

Nền tảng âm dương, ngũ hành, can chi, cục, lịch · 8 phút đọc · Cập nhật

Ngũ hành và luật sinh – khắc – chế – hóa

Phàm nghe bậc lão luyện luận số, ít khi thấy họ nói gọn một câu "sao này tốt, sao kia xấu". Lời luận thường là: sao tuy sáng mà bị cung khắc; cách tuy tương sinh mà chính tinh bị sinh xuất; vận tuy gặp sao lành mà hành của cung vận lại rút khí bản Mệnh. Gốc rễ của những lời ấy là ngũ hành sinh khắc. Từ tiểu hạn, đại hạn cho đến cách cục cả lá số, chỗ nào Tử Vi cũng dùng đến ngũ hành. Học Tử Vi mà bỏ ngũ hành, khác nào học võ mà không luyện quyền cước, tấn pháp.

Bản thể của ngũ hành

Xét từ chỗ mộc mạc nhất, ngũ hành là năm loại vật chất. Kim là vàng và mọi loài kim; Mộc là gỗ và mọi loài cây; Thủy là nước và mọi chất lỏng; Hỏa là lửa hay hơi nóng; Thổ là đất và mọi loài khoáng. Vạn vật đều do một phần ngũ hành tạo nên, hoặc do hai, ba phần kết lại; có vật còn giữ nguyên thể, có vật đã biến thể.

Chỗ đáng dừng lại là hai chữ nguyên thể và biến thể. Một hành chẳng bao giờ hiện ra trơ trọi, mà luôn mang một hình thể riêng: vàng nằm đáy biển khác vàng nơi mũi kiếm, lửa trong lò khác lửa sấm sét. Chính tinh cũng ít sao mang một hành thuần: Thất Sát là Kim đới Hỏa, ấy là Kim nóng; Thiên Cơ là âm Mộc, như cây mọc dưới nước; Tham Lang là Thủy đới Mộc.

Vào việc luận đoán, ngũ hành chuyển từ chất sang tính. Kim chủ sắc bén, quả quyết. Mộc chủ suy tư, quan sát. Thủy chủ hòa nhã, gần gũi. Hỏa chủ quyết liệt, lễ nghi. Thổ chủ đôn hậu, thận trọng, bao dung; lại chủ tài chỉ huy, che chở, vun bồi, tích chứa, vững vàng mà bảo thủ. Đặt lên thân người thì hơi ấm là Hỏa, huyết dịch mồ hôi là Thủy, da thịt là Thổ, tóc râu là Mộc, răng xương là Kim. Bởi vậy nói cung Thủy khắc bản Mệnh Hỏa là nói tính của người và tính của chốn người đứng va chạm nhau, chứ đâu phải nước với lửa theo nghĩa đen.

Hai vòng sinh khắc

Tương sinh: Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim. Tương khắc: Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim.

HànhSinh choĐược sinh bởiKhắcBị khắc bởi
KimThủyThổMộcHỏa
ThủyMộcKimHỏaThổ
MộcHỏaThủyThổKim
HỏaThổMộcKimThủy
ThổKimHỏaThủyMộc

Mỗi hành đứng ở bốn ngôi đối với bốn hành kia, thêm ngôi thứ năm là đồng hành, gọi là bình hòa. Hai hành bất kỳ gặp nhau tất có một mối quan hệ, mà quan hệ ấy tất có chiều. Đó là chỗ người học hay bỏ sót nhất, cũng là chỗ quyết định nhất khi luận.

Được sinh và sinh xuất

Hai chữ tương sinh nghe như đôi bên cùng được lợi, song trong Tử Vi chẳng hẳn vậy. Đã có sinh tất có kẻ cho người nhận, mà kẻ cho thì bị rút khí. Cảnh của kẻ cho gọi là sinh xuất.

Rõ nhất là ở ngôi đế tinh. Tử Vi hành Thổ, Thất Sát hành Kim; hai sao đồng cung tại Tỵ Hợi thành cách Tử Sát, vốn là cách tương sinh nên đẹp, người trọng thể diện, có phong thái quân tử. Song vì Thổ sinh Kim mà Tử Vi bị sinh xuất, nên người mang cách ấy thường lao tâm khổ tứ, vất vả, hay buồn tủi. Cùng một mối sinh: đứng phía Thất Sát là được nuôi, đứng phía Tử Vi là bị hao.

Phép xét vận cũng theo lẽ ấy. Hành của cung đại vận mà khắc bản Mệnh, bị bản Mệnh khắc, hoặc rút khí bản Mệnh, như Mệnh Mộc phải sinh cho cung vận Hỏa, thì mười năm ấy hao tâm tổn trí, hao khí tổn tài, dẫu sao đi theo có đẹp đến đâu.

So bản Mệnh với cung an Mệnh, thứ bậc phân minh: cung sinh Mệnh là hơn cả, ấy là được địa lợi; đồng hành là tốt; Mệnh sinh cung, như Mệnh Hỏa đóng Sửu, vẫn tốt mà kém một bậc; cung khắc Mệnh, như Mệnh Thủy đóng cung Thổ, là kém cách. Bản Mệnh khắc Cục lại càng kỵ: dẫu toàn lá số có tốt, độ số cũng bị chiết giảm một phần.

Trong đạo vợ chồng, âm rất kỵ khắc dương. Chồng mệnh Thủy lấy vợ mệnh Thổ là vợ khắc chồng, trái lẽ âm dương, thường sinh ra thân thể hao mòn, tâm thần bất an, tiền của túng thiếu, lời qua tiếng lại; còn vợ sinh chồng mới là thuận.

Điều rút ra: gặp hai hành, chớ vội hỏi sinh hay khắc. Phải hỏi ai sinh ai, ai khắc ai, và mình đứng ở phía nào.

Chế hóa

Sinh đã có thể thành hao thì khắc cũng có thể thành hay. Một hành đem sức khắc của mình mà giữ một hành khác trong khuôn phép, ấy gọi là chế.

Điển hình là Tham Lang, Phá Quân, hai sao hành Thủy, khi vào bốn cung Thổ Thìn Tuất Sửu Mùi. Đến đây hai sao như bị khóa, bị kìm: Thổ ngăn được cái cuồng, cái ngang ngược, cái tham dâm, tham tài của Thủy. Tử Phá ở Sửu Mùi thì Tử Vi (Thổ) chế được Phá Quân (Thủy), rất hay. Bởi vậy bốn cung Thổ có sức chế hóa những chính tinh tính khí cộc cằn, và Mệnh đóng ở đây có cơ đổi đời.

Đặt bên cặp Tử Tham ở Mão Dậu mới thấy chiều khắc định đoạt tất cả. Ở đó Mộc khắc Thổ làm giảm sức cứu giải của Tử Vi, người mang cách ấy khó tính, ngang tàng, tự thị rất cao, tựa bậc đế vương sa đọa. Cùng là khắc: Tử Vi ở phía khắc thì thành chế, ở phía bị khắc thì thành tổn. Khắc mà thành hay là khi điều bị khắc vốn là cái thái quá của sao; khắc mà thành dở là khi điều bị khắc lại là cốt tủy của sao.

Sức chế cũng có hạn độ. Bốn cung Thổ chỉ quản phần nhân, không quản được thiên và địa: Địa Không, Địa Kiếp vào đây vẫn hãm, khốn đốn vô cùng.

Còn chữ hóa, theo lối dùng quen, hầu như chỉ đi liền với chữ chế thành chế hóa: kìm cái thái quá, chuyển tính của một sao về chỗ dùng được. Chớ lẫn với Tứ Hóa (Lộc, Quyền, Khoa, Kỵ) biến theo can năm sinh, hay hóa khí của chính tinh như Thái Âm hóa khí là Phú, Thái Dương hóa khí là Quý; ấy đều là phép riêng, không thuộc quan hệ giữa năm hành.

Đồng hành

Hai bên cùng hành có hai mặt. Mặt thứ nhất là hợp lực. Có câu: lưỡng Thổ thành Sơn, lưỡng Thủy thành Giang, lưỡng Mộc thành Lâm, lưỡng Hỏa thành Viêm, lưỡng Kim thành Khí. Mệnh Thủy đóng đất Thủy, như Đại Khê Thủy cư Hợi, thì hai Thủy hòa hợp, đi đâu cũng dễ thích ứng.

Mặt thứ hai ít ai để ý. Lộc Tồn hành Thổ chẳng bao giờ vào bốn cung Thổ, vì Thổ nhập vào Thổ thì chui cả xuống đất, chẳng còn gì. Cùng hành ở đây chẳng phải hợp lực mà là bị nuốt. Vậy chớ cho rằng cứ đồng hành là tốt.

Nguyên thể quyết định sức nặng

Biết bản Mệnh thuộc hành nào thì dễ; biết nguyên thể của hành ấy mới khó, mà đó mới là chỗ cốt yếu. Tuổi Giáp Tý và tuổi Quý Dậu cùng là Kim Mệnh, nhưng Giáp Tý là Hải Trung Kim, vàng dưới biển, còn Quý Dậu là Kiếm Phong Kim, vàng nơi mũi kiếm. Cùng là vàng mà khác nhau một trời một vực.

Người Thiên Thượng Hỏa, lửa trên trời, hạn đến cung Dần thuộc Mộc. Mộc sinh Hỏa, ấy là có lợi, nhưng chẳng rực rỡ là bao: Dần là tháng Giêng đầu xuân, Mộc nơi đây như cây non mới nhú, đốt chẳng cháy mạnh, cũng chẳng làm lửa lan xa được. Người Giản Hạ Thủy, nước dưới khe nhỏ, hạn đến cung Sửu thuộc Thổ. Thổ khắc Thủy, song sự khắc chẳng nặng, vì nước khe nhỏ làm sao xói lở được bao nhiêu đất.

Phép xét vì thế có hai bước: trước định sinh hay khắc giữa bản Mệnh và cung nhập hạn, sau suy tính chất của hành bản Mệnh để cân nặng nhẹ. Sinh khắc cho biết chiều, nguyên thể cho biết sức. Thiếu bước sau thì mọi Mệnh Kim hóa ra như nhau, mọi cung Thổ đều sinh Kim một sức như nhau.

Tương sinh liên hoàn

Một lá số có nhiều tầng ngũ hành chồng lên nhau: năm, tháng, ngày, giờ sinh; bản Mệnh; Cục; hành của cung; hành của chính tinh. Quý nhất là khi nhiều tầng nối nhau thành một mạch sinh cùng chiều.

Năm sinh tháng, tháng sinh ngày, ngày sinh giờ, như năm Hỏa sinh tháng Thổ, tháng Thổ sinh ngày Kim, ngày Kim sinh giờ Thủy, thì số rất quý. Tuổi Quý Hợi, Đại Hải Thủy, có Vũ Khúc (Kim) cư Thìn hoặc Tuất thủ Mệnh: cung Thổ sinh Vũ Khúc, Vũ Khúc lại sinh bản Mệnh, ấy là đại thượng cách. Vận hạn cũng thế: cung nhập hạn sinh chính tinh nhập hạn, chính tinh lại sinh bản Mệnh, mới gọi là thuận lý.

Mạch sinh cũng có khi đứt giữa chừng. Người mệnh Kim mà Mệnh có Thái Dương (Hỏa) đóng đất Hỏa thì Hỏa khắc Kim, cách đẹp hóa thường: sao tốt, cung vượng, mà khâu cuối lại quay mũi khắc về phía bản Mệnh.

Chỗ lẽ sinh khắc không với tới

Miếu hãm cũng vậy: vì sao một sao sáng ở cung này mà tối ở cung kia, ngay quan hệ giữa hành của cung và hành của sao cũng chưa giải thích được, nên miếu hãm phải theo bảng đã định, không thể lấy sinh khắc mà suy ra.

Lại có những sao phải xét theo bản tính chứ không theo ngũ hành. Lộc Tồn hành Thổ cư Tý hành Thủy mà không xấu, vì bản tính vốn lành; Ân Quang, Thiên Quý đóng đâu cũng tốt, chỉ khác ở tốt nhiều hay ít. Cũng có lời khuyên chớ quá câu nệ chuyện Mệnh Cục sinh hay hòa: trước hết là thiên thời, thứ đến địa lợi, sau nữa nhân hòa.

Kết luận: sinh khắc là tầng phải đọc, có mặt ở khắp lá số, song chỉ là một tầng, chẳng phải lời phán sau chót. Ngũ hành như mạch nước ngầm dưới lá số: cho biết giữa hai điều có khí lưu thông chăng, chảy về phía nào, mạnh hay yếu, bị ngăn ở đâu. Người giỏi xem số chẳng thuộc nhiều luật sinh khắc hơn ai; họ chỉ hỏi kỹ hơn trước khi nói ra chữ sinh hay chữ khắc.

Bài liên quan