TỬ VI BÁCH VIỆT
Thư viện

Bốn loại âm dương trong Tử Vi: bản mệnh, can, chi và sao

Nền tảng âm dương, ngũ hành, can chi, cục, lịch · 9 phút đọc · Cập nhật

Bốn loại âm dương trong Tử Vi: bản mệnh, can, chi và sao

Chữ âm dương thì ai cũng nói được. Nhưng hỏi cho ra nó nằm ở chỗ nào trong lá số thì nhiều người lúng túng. Có kẻ bảo âm dương là khí của cả lá số; có kẻ bảo là tính của từng sao; có kẻ bảo là chuyện của năm sinh với giới tính. Ai cũng có phần đúng, mà gộp lại thành lẫn. Phàm cái gì trùng tên mà khác chỗ đứng, ấy là chỗ dễ lầm nhất cho người mới học.

Vậy nên phải tách ra mà nói: cái nào là sao, cái nào là tầng, cái nào là tên gọi, cái nào dùng để tính. Tách được rồi, nhìn lá số mới khỏi rối.

Bốn thứ âm dương

Trước hết phải nói nghĩa cổ của bốn chữ. Khoa Tử Vi có bốn thứ âm dương: Thiếu Âm, Thiếu Dương, Thái Âm, Thái Dương. Đó là bốn ngôi sao có thật, chẳng phải bốn cái tên để phân loại cho tiện. Thiếu Âm, Thiếu Dương liên quan đến con người, là khí tính của con người; Thái Âm, Thái Dương là khí chất, đặc tính của trời đất. Thiếu Âm, Thiếu Dương sinh ra từ Thái Âm, Thái Dương.

Lẽ ấy cũng dễ hiểu. Trời đất có cái lớn: mặt trời, mặt trăng. Con người có cái nhỏ: khí âm, khí dương trong mình. Cái nhỏ chẳng tự có mà do cái lớn sinh ra. Thái là cái bao trùm, Thiếu là cái riêng; Thái là khí chất của cả vũ trụ, Thiếu là khí tính của từng người. Bốn chữ ấy thường được dùng để nói nền âm dương của một đời người: ai nặng khí dương thì hướng ra ngoài, ai nặng khí âm thì hướng vào trong, mà mức nặng nhẹ ấy do cái lớn quyết định.

Xét cho cùng, bốn thứ ấy là bốn cách gọi cùng một trục. Thái Dương là dương ở mức lớn nhất, Thái Âm là âm ở mức lớn nhất; Thiếu Dương là dương ở mức nhỏ, Thiếu Âm là âm ở mức nhỏ. Chẳng cái nào đứng ngoài trục. Nhưng vì chúng là sao nên có chỗ đóng, có miếu hãm, có hội hợp; ấy là việc của tinh tú, chẳng phải việc của hai chữ âm dương.

Cần nhớ rằng bốn ngôi ấy chẳng phải bốn cái cân bằng nhau. Thái là gốc, Thiếu là ngọn; Thái là khí của trời đất, Thiếu là khí đã vào thân người. Khi luận một lá số, thấy Thái Dương hay Thái Âm thủ Mệnh thì nói được cái lớn: công danh, tài lộc, cha mẹ, thế đứng giữa đời. Thấy Thiếu Dương hay Thiếu Âm thì nói cái nhỏ hơn: khí riêng, tính riêng, chỗ mềm chỗ cứng của từng người. Lẫn cái lớn với cái nhỏ là nói chuyện trời đất mà tưởng đang nói chuyện nhà mình.

Bốn tầng âm dương của một lá số

Ngoài bốn ngôi sao ấy, lá số còn có bốn tầng âm dương khác, mỗi tầng trả lời một câu hỏi riêng. Gộp bốn tầng vào một là chỗ sinh ra phần nhiều điều lầm.

Tầng thứ nhất là âm dương của can năm sinh. Mười can chia đôi: Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm là dương; Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý là âm. Tầng thứ hai là âm dương của chi năm sinh. Mười hai chi cũng chia đôi: Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là dương; Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là âm. Hai tầng ấy chẳng phải hai cái độc lập, mà là hai lối tra cùng một tính, vì can và chi của một năm chẳng bao giờ trái nhau; lẽ ấy sẽ nói rõ ở dưới.

Tầng thứ ba là bản mệnh âm dương của một người. Lấy tính của năm sinh ghép với giới tính mà ra bốn tổ hợp: Dương Nam, Âm Nam, Dương Nữ, Âm Nữ. Đây là tầng dùng để định chiều đại vận, chiều Tràng Sinh, chiều vòng Bác Sĩ. Chỉ tra năm sinh thì chưa đủ; phải biết nam hay nữ.

Tầng thứ tư là âm dương của từng sao. Mỗi chính tinh, và nhiều phụ tinh, có sẵn một tính âm hoặc dương riêng. Tính ấy là của sao, chẳng đổi theo người. Thái Dương thì dương, Thái Âm thì âm; các sao khác cũng có chỗ âm chỗ dương, tùy ngôi. Tầng này dùng khi luận tính chất của sao tại từng cung, chẳng dùng để định chiều vận.

TầngTra cái gìDùng vào việc gì
Can nămMười can, năm dương năm âmGọi tên tuổi, xét hợp khắc can
Chi nămMười hai chi, sáu dương sáu âmGọi tên tuổi, xét hợp khắc chi
Bản mệnhCan chi ghép giới tínhĐịnh chiều đại vận, Tràng Sinh, Bác Sĩ
SaoTính sẵn của từng saoLuận tính chất sao tại cung

Bốn tầng chẳng đứng ngang nhau. Tầng can chi là tên gọi, tầng bản mệnh là cái khung, tầng sao là cái ruột. Tên gọi sai thì khung lệch; khung lệch thì ruột có tốt cũng phải đọc khác đi. Chớ thấy tầng nào cũng là "âm dương" mà cho là một.

Can chi cùng một mối

Vì sao can và chi của một năm chẳng bao giờ trái tính? Ấy do cách đếm vòng. Mười can đếm một vòng mười, mười hai chi đếm một vòng mười hai; cả hai đều khởi từ cùng một số năm, mà cả mười lẫn mười hai đều là số chẵn. Đã cùng khởi một chỗ, lại cùng bước những bước chẵn, thì tính chẵn lẻ của số năm chẳng bị đổi. Năm lẻ thì can lẻ, chi lẻ; năm chẵn thì can chẵn, chi chẵn. Lẻ là âm, chẵn là dương. Vậy can chi cùng một tính.

Nói theo lối đếm: lấy một năm nào đó, đếm can được một số dư, đếm chi được một số dư khác; hai số dư ấy hoặc cùng chẵn hoặc cùng lẻ, chẳng bao giờ một chẵn một lẻ. Nếu một vòng là số lẻ thì lẽ ấy sẽ đổ; nhưng mười và mười hai đều chẵn nên lẽ ấy đứng vững. Cái khéo của hệ can chi nằm ở đó, chẳng phải ngẫu nhiên mà thành.

Hệ quả thứ nhất: chỉ cần nhớ một bảng. Thấy chi Mùi là chi âm thì biết can năm ấy cũng âm, chẳng cần tra. Thấy can Canh là can dương thì biết chi năm ấy cũng dương. Không có năm nào can dương mà chi âm, cũng không có năm nào can âm mà chi dương. Bởi thế người ta nói "tuổi âm", "tuổi dương" như nói một tính duy nhất, chứ chẳng nói hai tính phải đối chiếu.

Hệ quả thứ hai: mười can đi với mười hai chi thành sáu mươi hoa giáp. Trong sáu mươi ấy, hai tuổi liền nhau thì cùng một nạp âm, mà một tuổi âm một tuổi dương. Chẳng hạn Giáp Tý và Ất Sửu cùng là Hải Trung Kim; Giáp Tý là dương, Ất Sửu là âm. Nạp âm chẳng theo âm dương của tuổi mà theo bảng sáu mươi. Chỗ này dễ lẫn: thấy hai tuổi cùng nạp âm thì tưởng cùng tính, kỳ thực một dương một âm.

Những chỗ không được trộn

Lầm thường gặp nhất là thấy một người tuổi dương rồi cho rằng mọi sao trong lá số người ấy cũng dương. Sai hẳn. Âm dương của sao là tính cố định của sao, chẳng đổi theo đương số. Thái Dương đóng ở lá số một người Âm Nữ vẫn là Thái Dương, vẫn mang khí dương; chẳng vì đương số âm mà sao hóa âm. Cũng như ngũ hành của sao là tính cố định của sao, chẳng đổi theo tuổi người.

Trái lại, tầng bản mệnh chẳng suy ra được từ tầng sao. Người Dương Nam hoàn toàn có thể có cung Mệnh với một chính tinh mang tính âm. Hai điều ấy độc lập, chẳng mâu thuẫn: một bên nói thế đứng của người, một bên nói tính của sao người ấy gặp. Đem cái này áp lên cái kia là lẫn tầng.

Lại phải phân tầng bản mệnh với tầng năm sinh. Hai người cùng sinh một năm, can chi như nhau, nhưng khác giới tính thì bản mệnh khác nhau. Năm dương thì nam là Dương Nam, nữ là Dương Nữ; năm âm thì nam là Âm Nam, nữ là Âm Nữ. Chính chỗ khác nhau ấy định chiều vận, chứ chẳng phải năm sinh đơn thuần. Hỏi "tuổi này đi thuận hay nghịch" mà chẳng nói nam hay nữ thì chưa trả lời được.

Cũng chớ lẫn tính của sao với khí của cung. Sao có tính âm dương của sao; cung có khí âm dương của cung. Hai cái gặp nhau thành một cặp nữa, mà cặp ấy có lẽ riêng: sao dương đóng cung dương, sao âm đóng cung âm là về đúng chỗ; sao dương đóng cung âm, sao âm đóng cung dương là trái chỗ. Trái chỗ chưa hẳn xấu, nhưng cách đọc phải khác. Đem bốn tầng trộn với cặp sao cung thì rối như tơ vò, chẳng còn biết cái gì nói cái gì.

Chỗ trùng tên

Đến đây phải gỡ một chỗ trùng tên, kẻo người học mang tiếng lẫn mà chẳng biết vì sao. Cụm "bốn loại âm dương" có hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất là bốn ngôi sao: Thiếu Âm, Thiếu Dương, Thái Âm, Thái Dương. Nghĩa thứ hai là bốn tầng để học: can, chi, bản mệnh, sao. Hai nghĩa chẳng mâu thuẫn, mà cũng chẳng phải một.

Nghe nói "lá số này có đủ bốn loại âm dương" thì phải hỏi lại cho rõ. Nếu nói về sao, ấy là bốn ngôi Thiếu Thái. Nếu nói về cách đọc, ấy là bốn tầng can chi bản mệnh sao. Không có ngữ cảnh thì không trả lời chắc được. Đó chẳng phải cái khó của khoa số, mà là cái khó của lời nói: một chữ nhiều nghĩa, người nói và người nghe phải cùng đứng một chỗ.

Bốn tầng ứng vào đâu

Nói cho cùng, bốn tầng chẳng phải để cho vui. Tầng can chi dùng để gọi tuổi, xét hợp khắc, xét khí của năm. Tầng bản mệnh dùng để định chiều vận và biết thế đứng thuận hay nghịch. Tầng sao dùng để luận tính chất từng sao tại từng cung: sao dương thường hướng ngoại, sao âm thường hướng nội; nhưng còn phải xem sao ấy miếu hay hãm, gặp cái gì, đóng đất nào.

Cho nên thấy một lá số, chớ vội hỏi "lá này âm hay dương". Phải hỏi: tuổi âm hay dương, bản mệnh là một trong bốn thứ nào, sao thủ Mệnh khí âm hay khí dương, cung Mệnh đất âm hay đất dương. Bốn câu hỏi ấy là bốn tầng, chẳng phải một câu. Trả lời đủ bốn mới gọi là đọc được nền âm dương của lá số.

Tóm lại: tầng bản mệnh là khung, tầng sao là ruột, tầng can chi là tên gọi. Khung vững mà ruột kém thì còn chỗ sửa; ruột tốt mà khung nghiêng thì cũng phải biết mà giữ. Càng học cao càng thấy rõ lẽ ấy: giỏi chẳng phải ở chỗ thuộc thêm nhiều tên sao, mà ở chỗ biết cái nào là khung, cái nào là ruột, cái nào chỉ là tên.

Bài liên quan