Nạp âm 60 hoa giáp: bảng tra và cách dùng
Nền tảng âm dương, ngũ hành, can chi, cục, lịch · 10 phút đọc · Cập nhật
Nạp âm 60 hoa giáp: bảng tra và cách dùng
Phàm cầm một tuổi lên mà xem, kẻ mới học thường hỏi ngay: Giáp là Mộc, Tý là Thủy, vậy tuổi Giáp Tý thuộc Mộc hay thuộc Thủy? Hỏi vậy là hỏi chưa đúng chỗ. Can có hành của can, chi có hành của chi; nhưng khi hai chữ ấy ghép lại thành một năm thì sinh ra một hành thứ ba, chẳng phải hành của can, cũng chẳng phải hành của chi. Hành thứ ba ấy gọi là nạp âm. Tuổi Giáp Tý, can Mộc chi Thủy, mà nạp âm lại là Hải Trung Kim, tức hành Kim. Ấy chẳng phải lầm lẫn, mà là một phép riêng; phép ấy nằm ở chỗ đứng của cặp can-chi trong vòng sáu mươi năm.
Tra nạp âm chẳng cần mang bảng theo. Có thể bấm đốt ngón tay, tìm chi trước, rồi đếm can từ Giáp mà suy ra. Kẻ học sau thấy ba mươi dòng tên gọi lạ như Hải Trung Kim, Lư Trung Hỏa, Đại Khê Thủy, tưởng là phải học thuộc; kỳ thực chỉ cần hiểu nhịp của vòng sáu mươi là nhớ được cả bảng. Có ba việc phải nói cho rõ: vì sao có nạp âm, bảng ấy xếp ra sao, và từng cái tên mang hình thể gì.
Vì sao có nạp âm
Một năm sinh là một vật ghép. Can như sợi chỉ, chi như tấm vải; dệt chỉ thành vải rồi thì tính tấm vải chẳng còn giống tính sợi chỉ. Cũng vậy, Giáp là Mộc, Tý là Thủy, nhưng Giáp Tý là một thứ khác: khí của nó đã thành Kim. Chớ lấy hành của can mà gán cho năm, chớ lấy hành của chi mà gán cho tuổi. Nạp âm là hành của cả một đời người, tính theo năm sinh, chứ chẳng phải hành của một chữ rời.
Mười can, mười hai chi ghép lại thì thành một trăm hai mươi cặp. Song chẳng phải cặp nào cũng thành. Can có âm dương, chi cũng có âm dương; Giáp là dương, chỉ đi được với Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất là những chi dương; Ất là âm, chỉ đi được với Sửu, Mão, Tỵ, Mùi, Dậu, Hợi là những chi âm. Dương đi với âm thì lệch, chẳng thành năm. Bỏ nửa số ấy đi, còn sáu mươi. Sáu mươi là bội số chung của mười và mười hai; một cặp can-chi phải đúng sáu mươi năm mới trở lại chỗ cũ. Một vòng ấy khởi ở Giáp Tý, hết ở Quý Hợi, rồi lại trở về Giáp Tý, gọi là một vòng hoa giáp.
Trong vòng ấy, nạp âm chẳng gán cho từng năm một, mà gán cho từng cặp hai năm liền. Giáp Tý với Ất Sửu chung một nạp âm là Hải Trung Kim; Bính Dần với Đinh Mão chung một nạp âm là Lư Trung Hỏa. Hai tuổi ấy khác can, khác chi mà chung một khí, ấy là lẽ ghép âm dương: một năm dương, một năm âm, cùng một hành nên cùng một tên. Ba mươi dòng, sáu mươi năm, mỗi dòng hai tuổi: đó là toàn bảng nạp âm.
Bảng nạp âm sáu mươi hoa giáp
Bảng dưới đây xếp theo đúng thứ tự vòng hoa giáp, mỗi dòng hai năm liền và một hành:
| Năm (hai tuổi liền) | Nạp âm | Hành |
|---|---|---|
| Giáp Tý, Ất Sửu | Hải Trung Kim | Kim |
| Bính Dần, Đinh Mão | Lư Trung Hỏa | Hỏa |
| Mậu Thìn, Kỷ Tỵ | Đại Lâm Mộc | Mộc |
| Canh Ngọ, Tân Mùi | Lộ Bàng Thổ | Thổ |
| Nhâm Thân, Quý Dậu | Kiếm Phong Kim | Kim |
| Giáp Tuất, Ất Hợi | Sơn Đầu Hỏa | Hỏa |
| Bính Tý, Đinh Sửu | Giản Hạ Thủy | Thủy |
| Mậu Dần, Kỷ Mão | Thành Đầu Thổ | Thổ |
| Canh Thìn, Tân Tỵ | Bạch Lạp Kim | Kim |
| Nhâm Ngọ, Quý Mùi | Dương Liễu Mộc | Mộc |
| Giáp Thân, Ất Dậu | Tuyền Trung Thủy | Thủy |
| Bính Tuất, Đinh Hợi | Ốc Thượng Thổ | Thổ |
| Mậu Tý, Kỷ Sửu | Tích Lịch Hỏa | Hỏa |
| Canh Dần, Tân Mão | Tùng Bách Mộc | Mộc |
| Nhâm Thìn, Quý Tỵ | Trường Lưu Thủy | Thủy |
| Giáp Ngọ, Ất Mùi | Sa Trung Kim | Kim |
| Bính Thân, Đinh Dậu | Sơn Hạ Hỏa | Hỏa |
| Mậu Tuất, Kỷ Hợi | Bình Địa Mộc | Mộc |
| Canh Tý, Tân Sửu | Bích Thượng Thổ | Thổ |
| Nhâm Dần, Quý Mão | Kim Bạch Kim | Kim |
| Giáp Thìn, Ất Tỵ | Phúc Đăng Hỏa | Hỏa |
| Bính Ngọ, Đinh Mùi | Thiên Hà Thủy | Thủy |
| Mậu Thân, Kỷ Dậu | Đại Trạch Thổ | Thổ |
| Canh Tuất, Tân Hợi | Thoa Xuyến Kim | Kim |
| Nhâm Tý, Quý Sửu | Tang Đố Mộc | Mộc |
| Giáp Dần, Ất Mão | Đại Khê Thủy | Thủy |
| Bính Thìn, Đinh Tỵ | Sa Trung Thổ | Thổ |
| Mậu Ngọ, Kỷ Mùi | Thiên Thượng Hỏa | Hỏa |
| Canh Thân, Tân Dậu | Thạch Lựu Mộc | Mộc |
| Nhâm Tuất, Quý Hợi | Đại Hải Thủy | Thủy |
Đủ ba mươi dòng, sáu mươi năm, khép kín một vòng từ Giáp Tý đến Quý Hợi rồi trở lại. Nhìn kỹ bảng sẽ thấy hành chẳng xếp theo hàng cột, mà theo một nhịp riêng: mỗi hành đúng sáu lần, Kim sáu, Hỏa sáu, Mộc sáu, Thổ sáu, Thủy sáu. Chẳng hành nào trội hơn hành nào trong một vòng tròn. Ấy là chỗ cân bằng của trời đất, chẳng phải bày biện ngẫu nhiên.
Cách tra
Cách thứ nhất là tra thẳng: biết can chi của năm, dóng vào bảng, thấy ngay tên và hành. Cách ấy chắc mà chậm, chỉ tiện khi có bảng trong tay.
Cách thứ hai là suy từ chỗ đứng trong vòng. Mỗi năm có một số thứ tự từ một đến sáu mươi; lấy số ấy chia đôi, dòng thứ mấy là ra nạp âm ấy. Tuổi Tân Dậu đứng thứ năm mươi tám, chia đôi là dòng hai mươi chín, tức Thạch Lựu Mộc. Tuổi Quý Hợi đứng thứ sáu mươi, dòng ba mươi, tức Đại Hải Thủy. Tuổi Nhâm Dần đứng thứ bốn mươi chín, dòng hai mươi lăm, tức Đại Khê Thủy. Tuổi Canh Thìn đứng thứ mười bảy, dòng chín, tức Bạch Lạp Kim. Bốn tuổi ấy theo đúng lối bấm đốt ngón tay: khởi Tý nơi đốt thứ nhất, đếm đến chi của năm để biết năm đứng ở đâu, rồi từ Giáp mà đếm can để biết đúng năm ấy, chứ chẳng phải học thuộc ba mươi cái tên.
Phép ấy dạy một điều: nạp âm chẳng phải mớ tên rời rạc, mà là một dãy có nhịp. Biết nhịp thì quên một hai dòng cũng dò lại được; chỉ học vẹt thì đến dòng thứ mười là lẫn. Bấm đốt ngón tay chẳng phải vì không có giấy, mà vì muốn cho nhịp ấy vào trong xương.
Nguyên thể của từng nạp âm
Cùng một hành mà hình thể khác nhau, ấy là chỗ tinh vi nhất của nạp âm. Ba mươi cái tên là ba mươi hình ảnh; mỗi hình ảnh nói một sức, một thế, một cách dùng.
Sáu loại Kim. Hải Trung Kim là vàng còn nằm dưới đáy biển, kín mà khó thấy, phải có người biết đãi cát mới ra. Kiếm Phong Kim là vàng nơi mũi kiếm, sắc mà lộ, đã thành khí giới. Bạch Lạp Kim là vàng như sáp đèn, mềm mà dùng được việc nhỏ. Sa Trung Kim là vàng lẫn trong cát, có mà phải lọc. Kim Bạch Kim là thứ vàng trắng, cứng mà quý. Thoa Xuyến Kim là vàng làm trâm, làm xuyến, quý phái mà phải có người đeo mới hiện.
Sáu loại Hỏa. Lư Trung Hỏa là lửa trong lò, kín mà bền, giữ được hơi. Sơn Đầu Hỏa là lửa đầu núi, bùng mà xa, ai đứng gần thấy nóng, đứng xa thấy sáng. Tích Lịch Hỏa là lửa sấm chớp, chớp nhoáng mà chẳng giữ được. Sơn Hạ Hỏa là lửa chân núi, ấm mà gần, dễ chịu. Phúc Đăng Hỏa là lửa ngọn đèn, nhỏ mà soi được một chỗ tối. Thiên Thượng Hỏa là lửa trên trời, cao mà rực, song chóng tàn.
Sáu loại Thủy. Giản Hạ Thủy là nước khe nhỏ, ít mà trong. Tuyền Trung Thủy là nước suối, mát mà chảy mãi. Trường Lưu Thủy là nước chảy dài, bền mà xa. Thiên Hà Thủy là nước sông trời, lớn mà mát, tưới được nhiều nơi. Đại Khê Thủy là nước khe lớn, mạnh mà còn trong. Đại Hải Thủy là nước biển, mênh mông mà chứa được hết.
Sáu loại Thổ. Lộ Bàng Thổ là đất bên đường, chịu giẫm mà bền. Thành Đầu Thổ là đất đầu thành, che chở mà vững. Ốc Thượng Thổ là đất nóc nhà, mỏng mà cao, che mưa nắng. Bích Thượng Thổ là đất vách, mỏng mà dựa, phải có khung mới đứng. Sa Trung Thổ là đất lẫn cát, rời mà dễ tan. Đại Trạch Thổ là đất đầm lớn, rộng mà ẩm, nuôi được nhiều loài.
Sáu loại Mộc. Đại Lâm Mộc là rừng lớn, nhiều cây mà che được cả vùng. Dương Liễu Mộc là liễu rủ, mềm mà dễ uốn. Tùng Bách Mộc là tùng bách, cứng mà chịu lạnh, đứng được mùa đông. Bình Địa Mộc là cây đồng bằng, dễ sống mà khó thành cổ thụ. Tang Đố Mộc là cây dâu, nuôi tằm mà ích người. Thạch Lựu Mộc là cây lựu đá, chịu khô mà sai quả.
Cùng là Kim, Hải Trung Kim với Kiếm Phong Kim khác nhau một trời một vực: một bên còn ẩn, một bên đã hiện; một bên cần người, một bên đã thành khí. Cùng là Hỏa, Thiên Thượng Hỏa với Phúc Đăng Hỏa cũng khác: một bên sáng cả bầu trời mà chóng tàn, một bên chỉ soi một góc mà bền. Vì vậy khi luận hạn phải hỏi hai lần: trước hỏi sinh hay khắc, sau hỏi nguyên thể ấy nặng hay nhẹ. Sinh khắc cho biết chiều, nguyên thể cho biết sức. Thiếu lần hỏi sau thì mọi tuổi Kim hóa ra như nhau, mọi cung Thổ đều sinh Kim một sức như nhau, ấy là chỗ người học hay lầm.
Chẳng hạn người Thiên Thượng Hỏa, hạn đến cung Dần thuộc Mộc. Mộc sinh Hỏa, ấy là có lợi; nhưng Dần là tháng Giêng đầu xuân, cây nơi ấy mới nhú, đốt chẳng cháy mạnh, cũng chẳng làm lửa lan xa. Người Giản Hạ Thủy, hạn đến cung Sửu thuộc Thổ. Thổ khắc Thủy, ấy là có hại; song nước khe nhỏ thì đất khắc cũng chẳng nặng, vì nó chẳng xói lở được bao nhiêu. Cùng một chữ sinh, một chữ khắc mà nặng nhẹ khác nhau là vì nguyên thể khác nhau.
Chỗ dùng
Chỗ dùng lớn nhất của nạp âm là bản Mệnh. Bản Mệnh tức ngũ hành nạp âm của năm sinh, là cái gốc để so với Cục, so với cung Mệnh, so với hành của chính tinh thủ Mệnh. Có lời cho rằng gốc ngũ hành của một người là bản Mệnh; lại có lời cho rằng phải lấy Cục làm gốc, vì Cục sinh ra từ vị trí cung Mệnh. Hai lời ấy chưa hẳn trái nhau, song cũng chưa ai hòa giải cho thấu; người học nên biết cả hai, chớ vội chọn một.
Chỗ dùng thứ hai là xét đôi lứa. Tuổi vợ chồng được xét theo ba tầng: thiên can là thiên thời, địa chi là địa lợi, ngũ hành nạp âm là nhân hòa. Chồng Nhâm Tuất, nạp âm Đại Hải Thủy; vợ Mậu Thân, nạp âm Đại Lâm Mộc. Thủy sinh Mộc, ấy là chồng dưỡng vợ, nhân hòa có. Nhưng can Mậu khắc Nhâm, chi Thân với Tuất xung nhau, ấy là thiên thời địa lợi đều chẳng thuận, nên vẫn khắc khẩu. Lại như chồng Tân Dậu, Thạch Lựu Mộc; vợ Đinh Mão, Lư Trung Hỏa. Mộc sinh Hỏa, nạp âm thuận; song Đinh khắc Tân, Mão xung Dậu, nên cũng phải nhường nhau mới ở được. Nạp âm chỉ là một tầng, chẳng phải cả câu chuyện.
Trong ba tầng ấy, âm rất kỵ khắc dương. Chồng mệnh Thủy, vợ mệnh Thổ là vợ khắc chồng, trái lẽ âm dương; còn vợ sinh chồng mới là thuận. Song cũng có lời rằng tuổi chỉ là một phần, phúc đức và tướng mạo mới là phần lớn; chớ thấy một chữ khắc mà vội rã đôi lứa.
Chỗ dùng thứ ba là chọn người làm ăn. Làm ăn liên quan tiền bạc, dễ mất bạn; trước hết phải chọn người có trí, có đức, cùng chí hướng. Nếu chưa đủ ba điều ấy thì tuổi mới đáng kể: nên tránh tuổi chính xung, lại càng tránh cả can khắc lẫn chi xung; nên chọn người trong tam hợp hoặc nhị hợp, và ngũ hành tương sinh. Có lời cho rằng lục hợp tốt hơn tam hợp, vì tam hợp khi gặp Lưu Thái Tuế có thể kéo cả ba người vào một nạn; lại có lời rằng tam hợp mới là đồng khí. Hai lời ấy đều có người theo, nên nghe cho đủ.
Chỗ nạp âm chưa nói hết
Nạp âm cho biết khí của năm sinh, chẳng cho biết cả đời người. Nó là tầng nhân hòa, mà nhân hòa chỉ đứng thứ ba sau thiên thời và địa lợi. Một người nạp âm đẹp mà cung Mệnh khắc, chính tinh hãm, phúc mỏng thì cái đẹp ấy cũng chẳng cứu được mấy. Trái lại, người nạp âm chẳng đẹp mà cung Mệnh sinh, chính tinh sáng, phúc dày vẫn có thể nên người.
Kết luận: nạp âm như tên gọi của một tấm vải. Cùng là lụa mà the khác đoạn, gấm khác vóc; cùng là Kim mà vàng đáy biển khác vàng mũi kiếm. Biết tên chưa đủ, phải biết chất; biết chất rồi còn phải biết tấm vải ấy may thành áo gì, mặc vào mùa nào. Ấy là công phu của người xem số.