TỬ VI BÁCH VIỆT
Thư viện

Tam hợp, nhị hợp, tam hội: ba cách gộp nhóm địa chi và điểm khác nhau

Nền tảng âm dương, ngũ hành, can chi, cục, lịch · 10 phút đọc · Cập nhật

Tam hợp, nhị hợp, tam hội: ba cách gộp nhóm địa chi và điểm khác nhau

Mười hai chi đứng riêng thì mỗi chi một chỗ. Nhưng người ta chẳng đứng riêng bao giờ; chi cũng vậy. Có ba cách gộp mười hai chi thành nhóm: tam hợp, nhị hợp, tam hội. Ba cách ấy cùng nói về sự gần gũi, mà cách gộp khác nhau, ý nghĩa khác nhau, chỗ dùng cũng khác nhau. Lẫn cách này với cách kia thì lời luận sai từ gốc, chẳng phải sai một chữ.

Ví như một làng có ba cách xếp người ngồi: xếp theo họ, xếp theo tuổi, xếp theo xóm. Cùng một người, ngồi ba bàn khác nhau, gặp ba nhóm bạn khác nhau. Tam hợp là bàn theo họ; nhị hợp là bàn theo đôi bạn thân; tam hội là bàn theo xóm. Hỏi "người ấy ngồi với ai" mà chẳng nói xếp theo cách nào là hỏi chưa đủ.

Tam hợp

Tam hợp là ba chi cách đều nhau bốn cung trên vòng mười hai, khép thành một tam giác đều. Có bốn nhóm: Dần, Ngọ, Tuất; Thân, Tý, Thìn; Tỵ, Dậu, Sửu; Hợi, Mão, Mùi. Mỗi chi nằm trong một nhóm, chẳng chi nào ra ngoài.

Ngũ hành của mỗi nhóm lấy từ cung tứ chính. Tý ở phương bắc thuộc Thủy, nên nhóm Thân Tý Thìn là Thủy cục. Ngọ ở phương nam thuộc Hỏa, nên nhóm Dần Ngọ Tuất là Hỏa cục. Mão ở phương đông thuộc Mộc, nên nhóm Hợi Mão Mùi là Mộc cục. Dậu ở phương tây thuộc Kim, nên nhóm Tỵ Dậu Sửu là Kim cục. Bốn cung tứ chính là bốn phương của trời đất; lấy khí của phương ấy làm khí của cả nhóm là lẽ tự nhiên.

Trong mỗi nhóm, ba chi giữ ba vai khác nhau: một chi là Sinh, một chi là Vượng, một chi là Mộ. Nhóm Hỏa thì Dần là Sinh, Ngọ là Vượng, Tuất là Mộ. Sinh là chỗ khí vừa phát, Vượng là chỗ khí cực thịnh, Mộ là chỗ khí thu lại. Bởi vậy Hỏa cục mạnh nhất khi đóng ở Ngọ, mà yếu và thu lại khi đóng ở Tuất. Các nhóm khác cũng theo lẽ ấy: mỗi nhóm có một chỗ phát, một chỗ cực, một chỗ tàng.

Chỗ này dễ lẫn: ngũ hành của chi và ngũ hành của tam hợp là hai chuyện. Dần thuộc Mộc mà nằm trong Hỏa cục. Thìn thuộc Thổ mà nằm trong Thủy cục. Sửu thuộc Thổ mà nằm trong Kim cục. Mùi thuộc Thổ mà nằm trong Mộc cục. Ấy chẳng phải nói sai: chất của chi là một chuyện, thế của nhóm là chuyện khác. Bốn cung Thổ đóng vai Mộ cho bốn cục, vì Thổ là chỗ cất giữ, chỗ kết thúc của mỗi vòng. Thủy lớn đến đâu cũng nằm trên đất; cây to đến đâu cũng dựa vào đất. Thổ chẳng có cục riêng, mà cục nào cũng phải nhờ Thổ làm chỗ dừng.

Tam hợp dùng rất nhiều trong lá số. Ba cung tam hợp với nhau thì cùng một khí, đọc chung thành một bộ. Cung Mệnh, cung Tài, cung Quan là một tam hợp; cung Phúc, cung Phu Thê, cung Thiên Di là một tam hợp; cung Nô, cung Phụ Mẫu, cung Tử Tức là một tam hợp; cung Huynh Đệ, cung Điền Trạch, cung Tật Ách là một tam hợp. Bốn bộ ấy chia mười hai cung thành bốn vòng, mỗi vòng ba cung.

Nhị hợp

Nhị hợp là từng cặp hai chi, còn gọi là lục hợp. Sáu cặp ấy là Tý với Sửu, Dần với Hợi, Mão với Tuất, Thìn với Dậu, Tỵ với Thân, Ngọ với Mùi. Mỗi chi chỉ có đúng một bạn nhị hợp, chẳng hơn chẳng kém.

Khác với tam hợp, nhị hợp chẳng phải một tam giác mà là một sợi dây bắt ngang. Tam hợp là ba người cùng một họ; nhị hợp là một đôi bạn thân. Ba người cùng họ thì đông mà chưa chắc đã thân; một đôi bạn thân thì ít mà dây lại chắc. Chớ thấy tam hợp đông hơn mà cho là mạnh hơn.

Nhị hợp cũng chẳng phải lúc nào cũng tốt. Hợp với cái lành thì lành dẫn tới; hợp với cái dữ thì dữ dẫn tới. Cung Điền nhị hợp với cung Tài thì của cải dẫn về nhà; cung Điền nhị hợp với cung Thiên Di thì đất đai mua bán ở xa. Cùng một chữ hợp mà đường dẫn khác nhau thì việc khác nhau.

Tam hội

Tam hội là ba chi liền nhau trên vòng, đúng theo bốn mùa. Mùa xuân thì Dần, Mão, Thìn; mùa hạ thì Tỵ, Ngọ, Mùi; mùa thu thì Thân, Dậu, Tuất; mùa đông thì Hợi, Tý, Sửu. Ba chi ấy sát nhau, chẳng cách đều, mà cùng một mùa.

Ngũ hành của tam hội lấy theo mùa: Dần Mão Thìn thuộc Mộc, Tỵ Ngọ Mùi thuộc Hỏa, Thân Dậu Tuất thuộc Kim, Hợi Tý Sửu thuộc Thủy. Ấy là khí của cả một mùa tụ lại, chẳng phải khí của một phương. Chữ "hội" nghĩa là tụ họp, là gặp nhau; ba chi ấy họp lại thành khí của mùa ấy.

Tam hội khác tam hợp ở chỗ nào? Tam hợp là ba chỗ cách đều, như ba đỉnh của một tam giác; tam hội là ba chỗ liền kề, như ba người ngồi cạnh nhau trong một hàng. Tam hợp nói thế của một hành; tam hội nói khí của một mùa. Hai cái cùng gồm ba chi mà cách chọn khác hẳn.

Tam hội ít dùng trong việc xét quan hệ giữa các cung hơn tam hợp. Nó hay xuất hiện trong những phép an sao lấy mùa làm gốc, và trong việc chọn tuổi. Có phép an sao lấy tam hợp, lại có phép an sao lấy tam hội; hai phép ấy cho ra hai nhóm ba chi khác hẳn nhau cho cùng một tuổi. Lẫn tam hội với tam hợp ở chỗ ấy thì kết quả sai từ đầu, chẳng phải sai một ly.

Ba cách khác nhau ở đâu

Số chi mỗi nhómCách chọnMột nhómKhí
Tam hợp3Cách đều bốn cungDần, Ngọ, TuấtThế của một hành, có Sinh – Vượng – Mộ
Nhị hợp2Từng cặp cố địnhTý, SửuDây bổ trợ, dẫn nhau
Tam hội3Liền kề theo mùaDần, Mão, ThìnKhí của một mùa, tụ họp

Thử lấy chi Tý mà xem. Tam hợp của Tý là Thân và Thìn. Nhị hợp của Tý là Sửu. Tam hội của Tý là Hợi và Sửu. Tý có hai bạn tam hợp, một bạn nhị hợp, hai bạn tam hội. Ba nhóm ấy chồng lên nhau ở một chỗ, mà phần lớn thì khác. Hỏi "bạn của Tý là ai" mà chẳng nói theo cách nào là hỏi chưa đủ.

Lại lấy chi Dậu. Tam hợp của Dậu là Tỵ và Sửu. Nhị hợp của Dậu là Thìn. Tam hội của Dậu là Thân và Tuất. Chỉ cần nhìn ba nhóm ấy là thấy rõ: tam hợp cách đều, nhị hợp là một đôi, tam hội liền kề. Ba cách chẳng thể thay nhau.

Có một chỗ nữa dễ lẫn: tam hợp tuổi và tam hợp cung. Cách gộp chi thì một mà chỗ dùng thì hai. Tam hợp tuổi nói tuổi nào dễ gần tuổi nào. Tam hợp cung nói ba cung nào trong lá số đọc chung thành một bộ. Cùng một nhóm Dần Ngọ Tuất, một bên dùng xem tuổi, một bên dùng xem cung. Chớ lấy chuyện tuổi mà suy ra chuyện cung, cũng chớ lấy chuyện cung mà suy ra chuyện tuổi.

Tam hợp cung

Bốn tam hợp cung chia lá số thành bốn vòng. Vòng thứ nhất là Mệnh, Tài, Quan. Vòng thứ hai là Phúc, Phu Thê, Thiên Di. Vòng thứ ba là Nô, Phụ Mẫu, Tử Tức. Vòng thứ tư là Huynh Đệ, Điền Trạch, Tật Ách.

Vòng Mệnh Tài Quan là vòng của chính mình. Mệnh là chủ thể, là con người cụ thể. Quan là phương tiện, là việc mình làm. Tài là cách thức, là cách kiếm tiền, tiêu tiền, nhìn về vật chất. Ba cung ấy thay đổi được: làm nhiều thì càng có kinh nghiệm, càng giỏi, giá trị vật chất càng lên. Vòng Phúc Phu Thê Thiên Di thì khác. Phúc là cội nguồn, Phu Thê là người bạn đời, Thiên Di là chỗ mình ra. Ba cung ấy phần nhiều mình không đổi được, chỉ có thể hiểu mà sống với.

Điều đáng nhớ: vòng Mệnh Tài Quan và vòng Phúc Phu Thê Thiên Di luôn ở hai tam hợp ngũ hành đối nghịch nhau. Mệnh ở Dần thì Mệnh Tài Quan là Dần Ngọ Tuất, Hỏa cục; Phu Thê ở tam hợp Thân Tý Thìn, Thủy cục. Mệnh ở Dậu thì Mệnh Tài Quan là Tỵ Dậu Sửu, Kim cục; Phúc Phu Thê Thiên Di ở Hợi Mão Mùi, Mộc cục. Thủy với Hỏa, Kim với Mộc, chẳng bên nào chịu bên nào. Có lời rằng vợ chồng là hai mặt đối lập, mọi thứ quanh mình đều khắc ngược với mình; ấy là nói cái thế, chẳng phải nói vợ chồng phải bỏ nhau.

Hiểu chỗ này mới hiểu vì sao có người Mệnh rất đẹp mà vẫn khổ. Cái khổ ấy nhiều khi chẳng ở Mệnh, mà ở vòng Phúc Phu Thê Thiên Di đối nghịch với Mệnh. Mình càng mạnh thì cái đối nghịch ấy càng lộ. Vậy nên phải xem cả bốn vòng, chớ chỉ nhìn một vòng.

Tam hợp tuổi

Trong việc chọn tuổi, tam hợp được xem là dễ gần. Người trong cùng một tam hợp thì dễ nói chuyện, dễ hiểu nhau, dễ cảm thông, dễ chia sẻ trách nhiệm. Nhưng tam hợp chẳng phải lúc nào cũng tốt. Ba người cùng một tam hợp mà gặp năm lưu Thái Tuế đúng vào tam hợp ấy thì cả ba có thể cùng gặp nạn một lúc, kéo theo Bạch Hổ, Quan Phù. Cùng một khí thì cùng chịu, chẳng ai đỡ được ai.

Chọn tuổi thì tam hợp là nhất, tam hội là nhì, nhị hợp là cuối. Lối ấy dựa vào lẽ cùng khí thì dễ gần, gần thì dễ sống.

Tam hội đứng thứ hai trong việc chọn tuổi. Tam hội là cùng mùa, cùng khí hậu, nên cũng dễ ăn ở với nhau. Nhưng tam hội chẳng phải tam hợp; ba chi liền kề thì gần mà chẳng cách đều, khí có thể lệch. Vì vậy tam hội đứng sau tam hợp trong việc chọn tuổi.

Những chỗ dễ lẫn

Điều thứ nhất: tam hợp và tam hội cùng gồm ba chi mà cách chọn khác hẳn. Tam hợp cách đều bốn cung; tam hội liền kề theo mùa. Thấy ba chi cách đều thì là tam hợp; thấy ba chi sát nhau thì là tam hội. Chỉ cần nhìn khoảng cách là phân được, chẳng cần nhớ tên.

Điều thứ hai: nhị hợp và lục hợp là một, chỉ khác tên gọi. Chớ tưởng là hai quan hệ khác nhau mà đem ra so.

Điều thứ ba: tam hợp tuổi và tam hợp cung là một cách gộp, hai chỗ dùng. Cùng một nhóm Dần Ngọ Tuất, một bên nói tuổi, một bên nói cung. Chớ lấy chuyện tuổi mà đoán cung, cũng chớ lấy chuyện cung mà đoán tuổi.

Điều thứ tư: chớ xếp hạng tam hợp trên nhị hợp một cách máy móc. Tam hợp đông hơn, mà đông chưa chắc mạnh hơn. Nhị hợp ít hơn, mà ít chưa chắc yếu hơn. Có việc cần cái rộng của tam hợp; có việc cần cái chắc của nhị hợp. Dùng sai chỗ thì cả hai đều hỏng.

Điều thứ năm: tam hợp có thể thành cái bẫy. Ba người cùng một tam hợp mà gặp lưu Thái Tuế thì cùng chịu một lúc, chẳng ai gánh cho ai. Thấy tam hợp chớ vội mừng; phải xem năm ấy có gì động vào.

Tóm lại: gặp một nhóm chi, trước hết hỏi nhóm ấy gộp theo cách nào. Nếu là tam hợp, xem nó thuộc hành nào, chi nào Sinh, chi nào Vượng, chi nào Mộ. Nếu là nhị hợp, xem đôi ấy dẫn nhau về đâu. Nếu là tam hội, xem nó thuộc mùa nào. Rồi mới đặt vào cung, vào tuổi, vào vận. Ba cách gộp là ba cái lưới khác nhau; thả lưới nào bắt cá ấy, chẳng thể lấy lưới này mà đòi cá của lưới kia.

Bài liên quan