TỬ VI BÁCH VIỆT
Thư viện

Hợp – xung – hình – hại – phá của can chi

Nền tảng âm dương, ngũ hành, can chi, cục, lịch · 10 phút đọc · Cập nhật

Hợp – xung – hình – hại – phá của can chi

Sinh khắc là lẽ của ngũ hành, ai cũng biết: Mộc sinh Hỏa, Thủy khắc Hỏa. Nhưng mười hai chi còn có những mối riêng, chẳng phải sinh khắc mà cũng chẳng phải thờ ơ với nhau. Có cặp như vợ chồng đồng tâm, có cặp như hai người đối mặt chẳng ai chịu ai, có cặp ngoài mặt tươi cười mà trong lòng ngầm hại nhau, có cặp quấn lấy nhau thành một vòng chẳng ai thoát ra được. Năm mối ấy là hợp, xung, hình, hại, phá.

Học Tử Vi đến chỗ này dễ sinh hai cái tật. Một là thấy chữ "hợp" thì vội mừng, thấy chữ "xung" thì vội lo. Hai là học thuộc mấy cặp rồi đem ra phán, chẳng cần biết sao nào đóng ở đó. Cả hai đều sai. Hợp hay xung chỉ là thế của hai chỗ đứng; cái đóng vào chỗ ấy mới là cái quyết định. Áo lành hay áo rách còn phải xem vải, chẳng phải chỉ xem đường chỉ khâu.

Lục hợp

Lục hợp, còn gọi là nhị hợp, là sáu cặp chi đi với nhau thành đôi: Tý hợp Sửu, Dần hợp Hợi, Mão hợp Tuất, Thìn hợp Dậu, Tỵ hợp Thân, Ngọ hợp Mùi. Mỗi chi trong vòng mười hai chỉ có một bạn hợp, chẳng hơn chẳng kém.

Sáu cặp ấy nằm đối xứng trên vòng địa bàn. Tý ở đầu này, Sửu ở đầu kia; Dần với Hợi; Mão với Tuất; Thìn với Dậu; Tỵ với Thân; Ngọ với Mùi. Đếm số thứ tự, cặp nào cũng là hai đầu của một sợi dây vắt ngang vòng tròn. Chỗ này khác với xung: xung là hai chỗ đối nhau qua tâm, hợp là hai chỗ nằm hai bên một trục, như hai người ngồi hai bên một cái bàn.

Nghĩa của chữ "hợp" là dẫn nhau, bổ nhau, kéo nhau về một chỗ. Hai cung nhị hợp thì cái tốt cái xấu của cung này được dẫn sang cung kia, nên ảnh hưởng rất lớn, chẳng phải chuyện nhỏ. Có người Mệnh ở Dần, sinh tháng Ba, Thiên Hình đóng ở Tử Tức tại Hợi; Hợi nhị hợp với Dần, thế là cái hình ấy dẫn thẳng về Mệnh. Cha mẹ với con khắc nhau, chẳng ở cùng được, như mặt trăng với mặt trời, như ngày với đêm. Lại có người Mệnh Vũ Khúc Thiên Tướng, tam hợp có Hóa Kỵ, mà nhị hợp với Thiên Hình; thế là chịu đòn, mất đường công danh.

Hai chuyện ấy đủ thấy: hợp chẳng phải lúc nào cũng tốt. Hợp với cái lành thì lành dẫn tới; hợp với cái dữ thì dữ dẫn tới. Sợi dây ấy không tự nó tốt hay xấu; nó chỉ là đường dẫn. Có câu "hai cung nhị hợp thì tương dẫn với nhau", chữ "dẫn" ấy mới là chữ đáng nhớ. Cung Điền nhị hợp với cung Tài thì của cải dẫn về nhà; cung Điền nhị hợp với cung Thiên Di thì đất đai mua bán ở xa. Cùng một chữ hợp mà đường dẫn khác nhau thì việc khác nhau.

Lục xung

Lục xung là sáu cặp chi đối nhau trên vòng, cách đúng sáu ngôi: Tý xung Ngọ, Sửu xung Mùi, Dần xung Thân, Mão xung Dậu, Thìn xung Tuất, Tỵ xung Hợi. Đứng ở chi này nhìn thẳng qua tâm là thấy chi kia; ấy là thế đối mặt, chẳng ai nhường ai.

Xung chia thành ba nhóm bốn, gọi là tứ hành xung. Nhóm thứ nhất là Tý Ngọ Mão Dậu, bốn cung chính, khí mạnh nhất, đối nhau từng đôi. Nhóm thứ hai là Dần Thân Tỵ Hợi, bốn cung sinh, cũng đối nhau từng đôi. Nhóm thứ ba là Thìn Tuất Sửu Mùi, bốn cung mộ, đối nhau từng đôi. Trong một nhóm, hai chi đối nhau thì xung trực diện; hai chi không đối nhau thì cũng cùng một nhóm mà khí chẳng thuận, như người cùng nhà mà khác tính.

Có lời nói xung có ba cái khắc: khắc thân, khắc ý, khắc khẩu. Khắc thân là chuyện thân thể, đi đứng va chạm. Khắc ý là chuyện nghĩ khác nhau, chẳng ai hiểu ai. Khắc khẩu là chuyện lời ăn tiếng nói, mở miệng là chọi. Ba cái ấy chẳng cái nào nặng bằng cái nào, tùy duyên mỗi người. Có đôi cha con Thìn Tuất, như chó với mèo, nói câu nào là gắt câu ấy. Có mẹ Tý con Ngọ, mẹ nói một đường con làm một nẻo. Ấy là khắc khẩu, khắc ý.

Song chớ thấy xung là lo. Có đôi vợ chồng xung nhau mà ở với nhau được, vì biết trước cái xung ấy mà nhường nhau. Cái biết trước đã hóa giải được nửa phần. Trái lại, có đôi chẳng xung gì mà trong lòng chẳng ai chịu ai, ấy mới khó. Xung chẳng phải án tử; nó là cái thế buộc người ta phải để ý.

Nặng hơn xung chi là thế thiên khắc địa xung: can khắc mà chi cũng xung. Như chồng Nhâm Tuất, vợ Mậu Thìn; can Mậu khắc Nhâm, chi Thìn xung Tuất. Xét nạp âm thì Thủy sinh Mộc, chồng sinh vợ, ấy là chỗ tốt; vậy mà ở với nhau khắc khẩu lắm. Thế mới biết một tầng tốt chẳng đủ che một tầng xấu.

Lục hại

Lục hại là sáu cặp chi ngầm cản nhau: Tý hại Mùi, Sửu hại Ngọ, Dần hại Tỵ, Mão hại Thìn, Thân hại Hợi, Dậu hại Tuất. Cặp nào cũng là một chi dương đi với một chi âm, mà chẳng phải cặp hợp. Ấy là chỗ hai bên gần nhau về vị trí mà khí chẳng ưa nhau.

Chữ "hại" khác chữ "xung" ở chỗ nào? Xung là đối mặt, ai cũng thấy. Hại là ngầm, ở trong tối. Hai người xung nhau thì còn biết mà tránh; hai người hại nhau thì ngoài mặt vẫn tươi, trong lòng đã tính chuyện. Hại thường khó thấy hơn, mà cũng khó chữa hơn.

Trong lá số, lục hại ít khi dùng để an sao, nhưng dùng để luận thì chẳng phải không có. Cung Điền lục hại với cung nào thì hai cung ấy phá nhau; nhị hợp thì dẫn nhau, lục hại thì phá nhau. Cung Phu Thê có cung lục hại cũng là một nguồn cơ, một chỗ hay sinh chuyện. Ấy chẳng phải nói vợ chồng sẽ bỏ nhau, mà nói có một chỗ ngầm làm rạn.

Thấy lục hại, chớ vội nói xấu. Phải xem cung ấy đang có sao gì. Hại mà hại vào chỗ trống thì chẳng đáng kể; hại mà hại vào chỗ có Hình, có Kỵ, có Đà La thì mới nặng. Cũng như một vết nứt trên tường: tường đã cũ thì vết nứt ấy thành đường sụp, tường còn mới thì chỉ là vết mờ.

Tam hình

Tam hình chẳng đi theo cặp như hợp với xung, mà đi theo vòng ba chi. Có ba nhóm, thêm một nhóm tự hình.

Nhóm thứ nhất là Dần, Tỵ, Thân. Dần hình Tỵ, Tỵ hình Thân, Thân lại hình Dần, khép thành một vòng tam giác. Gọi đây là vô ân chi hình: ba bên chẳng bên nào nhớ ơn bên nào. Nhóm thứ hai là Sửu, Tuất, Mùi. Sửu hình Tuất, Tuất hình Mùi, Mùi lại hình Sửu, cũng khép vòng. Gọi là vô lễ chi hình: ba bên chẳng giữ lễ với nhau. Nhóm thứ ba là Tý với Mão, chỉ một đôi, cũng gọi là vô lễ. Còn Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi thì tự hình: mỗi chi ấy gặp lại chính nó thì thành hình, như người tự làm khổ mình.

Nghĩa của chữ "hình" là hình phạt, là tổn thương, là thị phi, là hao tổn. Nó khác xung ở chỗ xung là hai bên đối đầu, còn hình là một vòng lẩn quẩn. Xung thì còn có lúc ngừng; hình thì như bánh xe quay, hết vòng này sang vòng khác. Vì thế nói hình nặng hơn hại, mà cũng khó thấy hơn xung.

Nhóm Dần Tỵ Thân là nhóm của người có tài, có chí, mà hay vướng vào chuyện tranh chấp. Ba chi ấy đều là cửa: Dần là cửa người, Tỵ là cửa đất, Thân là cửa trời. Ba cửa chẳng chịu nhau, nên người trong nhóm ấy hay phải chọn một cửa mà đi, chẳng thể đứng cả ba. Nhóm Sửu Tuất Mùi là bốn cung mộ, chuyện hình ở đây thường là chuyện gia đạo, lễ nghĩa, thờ tự, đất cát. Còn Tý Mão là đôi âm dương lệch nhau, chuyện hình thường là chuyện tình cảm, hiểu lầm.

Có một điều đáng nhớ: một cặp chi có thể mang nhiều mối cùng lúc. Tỵ với Thân vừa là lục hợp, vừa thuộc nhóm tam hình Dần Tỵ Thân. Ấy có mâu thuẫn chăng? Chẳng mâu thuẫn. Ngoài mặt thì hợp, trong lòng thì hình; hai người ngồi chung một bàn mà trong bụng mỗi người tính một đường. Lối nói "vừa hợp vừa hình" chính để tả thế ấy. Khi luận, chớ thấy hợp mà bỏ hình, cũng chớ thấy hình mà bỏ hợp; phải nói cả hai rồi xem cái nào đang dẫn.

Lục phá

Đến chữ "phá" thì phải dừng lại một chút. Phá nghĩa là làm tan rã, làm đổ vỡ.

Điều chắc chắn có thể nói: phá là thế làm mất hiệu lực của một mối hợp. Một thế tam hợp đang yên, gặp một chi xung vào thì thế ấy rã. Một cung đang được nhị hợp dẫn về, gặp Tuần Triệt chặn ngang thì dây ấy đứt. Ấy là nghĩa rộng của phá. Còn "lục phá" như một bảng cặp cố định thì phải đợi đối chiếu thêm, chớ lấy chữ "phá" trong tên bài mà tưởng đã có đủ.

Cũng nên phân biệt: "phá" ở đây là một quan hệ của chi, khác với "phá cách" trong lá số. Phá cách là nói thế của sao bị hỏng, chẳng phải nói hai chi phá nhau. Hai chữ cùng một âm mà nghĩa khác xa; người mới học hay lẫn, nên nhắc trước.

Thứ tự năm lớp

Một cung trong lá số chẳng đứng một mình. Xét một cung phải xét đủ năm lớp: tam hợp, xung chiếu, nhị hợp, lục hại, giáp cung. Thứ tự ấy cố định, chẳng nên đảo.

Thử lấy cung Dần mà xem. Tam hợp của Dần là Ngọ và Tuất. Xung chiếu là Thân. Nhị hợp là Hợi. Lục hại là Tỵ. Giáp cung là Mão và Sửu. Chỉ một cung Dần mà có đủ năm lớp dây, mỗi lớp một chiều. Người luận chỉ nhìn cung Dần rồi nói, khác nào xem một người mà chỉ nhìn cái mặt, chẳng biết cha mẹ, anh em, bạn bè, hàng xóm.

Vì sao thứ tự ấy? Tam hợp đứng trước vì ba cung ấy cùng một khí, như ba người cùng một dòng họ. Xung chiếu đứng sau vì ấy là đối đầu trực diện, chỉ một cặp mà sức mạnh. Nhị hợp đứng sau nữa vì là dây dẫn, có thể tốt có thể xấu. Lục hại đứng sau vì là ngầm, khó thấy. Giáp cung đứng cuối vì chỉ là hai cung sát bên, ảnh hưởng gần mà không xa.

Song có một lời khác đáng ghi: với cung Quan, giáp cung lại rất nặng, có khi nặng hơn cả nhị hợp và lục hại. Có lời cho rằng cung Quan thành hay bại là ở giáp cung; Mệnh có thể chưa vượng, Tài chưa cường, nhưng Quan phải sáng thì người mới thành. Lời ấy chẳng phá thứ tự chung, mà là một chỗ cần biết: tùy cung mà lớp nào nặng hơn. Chớ biến thứ tự thành cái máy, hễ cung nào cũng đọc y nhau.

Lại có ba cung chẳng bao giờ được bỏ năm lớp ấy: Mệnh, Quan, Thiên Di. Ba cung ấy là khung của đời người: Mệnh là mình, Quan là việc mình làm, Thiên Di là chỗ mình ra. Bỏ một cung là bỏ một chân, đứng chẳng vững.

Hợp xung chưa phải lời phán cuối

Thấy một cung, chớ vội lấy cái hợp hay cái xung mà phán. Hợp hay xung chỉ là cái thế; cái đóng vào đấy mới là cái nói. Cung xung mà có sao tốt chiếu về thì cái xung ấy thành cái động, thành cái thúc người ta đi lên. Cung hợp mà hợp với Hình, với Kỵ thì cái hợp ấy thành sợi dây trói, càng gần càng khổ.

Cũng chớ quên Tuần Triệt. Một cung đang được nhị hợp dẫn về, gặp Triệt chặn ngang thì dây ấy đứt; gặp Tuần hút vào thì lại thành một lối khác. Triệt thì ngăn, Tuần thì hút; hai cái ấy đổi hẳn thế của một mối hợp. Cùng một lá số, cùng một cặp chi, mà đặt Tuần Triệt vào chỗ khác nhau thì lời luận đã khác.

Lại chớ quên nết của người. Có đôi xung nhau mà ở được, vì biết nhường. Có đôi hợp nhau mà bỏ nhau, vì tưởng hợp nên chẳng chịu sửa. Ấy là chỗ phép xem phải nhường cho cái hiểu người. Lá số nói cái thế, chẳng nói hết cái tình.

Kết luận: phàm cầm một cung, hãy đi đủ năm lớp, rồi đặt vào nền của cả lá số: sao nào đóng, Tuần Triệt ra sao, vận hạn thế nào, con người ăn ở thế nào. Năm mối hợp xung hình hại phá là năm sợi dây. Cắt một sợi rồi phán cả tấm lưới là lối nói của kẻ chưa từng gỡ lưới bao giờ.

Bài liên quan